Nawożenie jesienne może poprawić zaopatrzenie roślin ozimych w składniki pokarmowe i przygotować stanowisko pod uprawy jare. Nie oznacza to jednak, że każdy nawóz warto rozsiewać po zbiorach. O terminie i dawce powinny decydować wyniki analizy gleby, wymagania planowanej rośliny, przewidywany plon, rodzaj nawozu oraz warunki panujące na polu.

Czy nawożenie jesienią ma sens? Ile i jak nawozić pola?

Jesień jest jednym z najważniejszych okresów w planowaniu nawożenia pól. To wtedy przygotowuje się stanowiska pod rzepak i zboża ozime, uzupełnia zasobność gleby w fosfor oraz potas, stosuje nawozy naturalne, a w uzasadnionych przypadkach przeprowadza wapnowanie. Można również przygotować część stanowisk przeznaczonych pod uprawy jare.

Nawożenie jesienią ma więc sens, ale tylko wtedy, gdy wynika z potrzeb konkretnego pola. Rozsiewanie nawozu według jednej, niezmiennej dawki w całym gospodarstwie może prowadzić zarówno do niedożywienia roślin, jak i do niepotrzebnego zwiększenia kosztów. Nadmiar składników nie gwarantuje wyższego plonu, a w niesprzyjających warunkach może zwiększać ryzyko strat i obciążenie środowiska.

Podstawą racjonalnego nawożenia powinny być:

• wyniki badania gleby;

• odczyn i kategoria agronomiczna gleby;

• zawartość przyswajalnego fosforu, potasu i magnezu;

• planowana roślina i oczekiwany plon;

• przedplon;

• pozostawienie lub wywiezienie słomy;

• zastosowane nawozy naturalne i organiczne;

• aktualne przepisy dotyczące stosowania nawozów zawierających azot.

Dopiero po zestawieniu tych informacji można odpowiedzialnie odpowiedzieć na pytanie, ile nawozu zastosować na hektar.

Co daje nawożenie pól jesienią?

Jesienne nawożenie może realizować dwa różne cele. Pierwszym jest bezpośrednie odżywienie rzepaku, pszenicy, jęczmienia, żyta lub pszenżyta ozimego. Drugim – przygotowanie zasobności gleby pod rośliny wysiewane wiosną.

Prawidłowo zaplanowany zabieg może:

• zapewnić roślinom ozimym dostęp do składników od początku rozwoju;

• wspierać tworzenie systemu korzeniowego;

• ułatwić roślinom przygotowanie się do zimowania;

• uzupełnić fosfor i potas wyniesione z pola wraz z plonem;

• rozłożyć prace polowe pomiędzy jesień i wiosnę;

• umożliwić wymieszanie nawozu z warstwą orną;

• poprawić odczyn gleby, jeżeli potrzebne jest wapnowanie;

• przygotować stanowisko pod wymagającą uprawę następczą.

Korzyści pojawiają się jednak tylko wtedy, gdy nawóz zostanie dopasowany do zasobności gleby i potrzeb roślin. Sam jesienny termin nie sprawia, że nawożenie jest automatycznie efektywne.

Badanie gleby – od tego należy zacząć

Najważniejszą informacją przed zakupem nawozu nie jest jego cena, lecz stan pola. Analiza agrochemiczna pozwala określić między innymi:

• odczyn gleby;

• potrzebę wapnowania;

• zawartość przyswajalnego fosforu;

• zawartość przyswajalnego potasu;

• zawartość przyswajalnego magnezu.

W rozszerzonym zakresie można również zbadać azot mineralny, siarkę oraz mikroelementy. Badania i zalecenia nawozowe wykonują Okręgowe Stacje Chemiczno-Rolnicze.

Jedna zbiorcza próbka nie powinna pochodzić z przypadkowych części gospodarstwa. Pola różniące się rodzajem gleby, historią nawożenia, ukształtowaniem terenu lub plonowaniem należy traktować oddzielnie. Próbki powinny być pobierane zgodnie z instrukcją, ponieważ źle wykonane pobranie może dać wynik, który nie odzwierciedla rzeczywistej zasobności pola.

Wynik analizy pozwala zakwalifikować zawartość poszczególnych składników jako bardzo niską, niską, średnią, wysoką lub bardzo wysoką. Ma to bezpośredni wpływ na strategię nawożenia:

• przy niskiej zasobności dawka powinna pokryć potrzeby rośliny i stopniowo poprawiać zasobność gleby;

• przy średniej zasobności zazwyczaj dąży się do wyrównania ilości składników wynoszonych z plonem;

• przy wysokiej lub bardzo wysokiej zasobności dawkę można odpowiednio ograniczyć, o ile pozwalają na to zalecenia dla danej uprawy.

Nawożenie „na pamięć” pomija te różnice. W efekcie jedno pole może otrzymywać zbyt mało składnika, a inne – więcej, niż jest w stanie racjonalnie wykorzystać.

Czy fosfor warto stosować jesienią?

Fosfor odpowiada między innymi za prawidłowy rozwój systemu korzeniowego i gospodarkę energetyczną roślin. Ma małą ruchliwość w glebie, dlatego ważne jest umieszczenie go w warstwie, w której rozwijają się korzenie.

Pod rzepak i zboża ozime nawożenie fosforem wykonuje się najczęściej przedsiewnie, a nawóz miesza z glebą podczas uprawy. Zastosowanie całej dawki powierzchniowo, bez odpowiedniego wymieszania, może ograniczyć jej wykorzystanie, zwłaszcza przy przesuszeniu wierzchniej warstwy pola.

Dostępność fosforu jest silnie związana z odczynem gleby. Na glebach silnie kwaśnych może być on obecny, ale słabo dostępny dla roślin. Dlatego przy nieuregulowanym pH samo zwiększanie dawki nawozu fosforowego nie zawsze rozwiązuje problem.

Przygotowując stanowiska pod uprawy jare, fosfor również można stosować jesienią, szczególnie na glebach średnich i cięższych. Decyzję należy jednak dopasować do rodzaju gleby, planowanej uprawy i wyników badań.

Czy potas lepiej zastosować jesienią czy wiosną?

Potas uczestniczy w gospodarce wodnej roślin, regulacji aparatów szparkowych, transporcie asymilatów i zwiększaniu odporności na niekorzystne warunki. Duże ilości potasu pobierają między innymi rzepak, kukurydza, buraki i ziemniaki.

Pod rośliny ozime nawóz potasowy najczęściej stosuje się przed siewem. Na glebach o niskiej zasobności pełne nawożenie tym składnikiem jest szczególnie ważne, ponieważ niedoboru nie da się później łatwo zrekompensować jednym zabiegiem dolistnym.

Pod uprawy jare możliwość zastosowania całej dawki jesienią zależy przede wszystkim od rodzaju gleby:

• na glebach średnich i ciężkich potas może być stosowany jesienią;

• na lekkich, przepuszczalnych stanowiskach duże dawki warto rozważyć ostrożniej;

• przy wysokim ryzyku przemieszczania składnika dawkę można podzielić między jesień i wiosnę;

• na stanowiskach o niskiej zasobności strategia powinna jednocześnie uwzględniać potrzeby rośliny i konieczność poprawy zasobności gleby.

W przypadku upraw wrażliwych na chlorki należy również zwrócić uwagę na formę nawozu oraz termin jego zastosowania. Jesienny wysiew nawozów chlorkowych może być elementem strategii pod niektóre uprawy jare, ale nie powinien być automatycznie stosowany na każdym stanowisku.

Magnez, siarka i mikroelementy – czy stosować je jesienią?

Magnez jest centralnym składnikiem chlorofilu, a jego niedobór ogranicza fotosyntezę i wykorzystanie pozostałych składników. Potrzebę nawożenia magnezem należy ustalać na podstawie analizy gleby oraz odczynu.

Jeżeli pole wymaga jednocześnie wapnowania i uzupełnienia magnezu, można rozważyć nawóz wapniowo-magnezowy. Nie oznacza to jednak, że każda gleba powinna otrzymywać taką samą formę produktu. Na stanowisku o wysokiej zawartości magnezu bezpodstawne stosowanie kolejnych dawek może zaburzać proporcje między kationami.

Rzepak ma duże wymagania względem siarki i boru, zboża reagują między innymi na niedobory miedzi i manganu, a kukurydza – cynku. Nie uzasadnia to jednak profilaktycznego stosowania pełnego zestawu mikroelementów na każdym polu. Podstawą powinny być wymagania gatunku, właściwości gleby, historia stanowiska, analiza roślin i obserwacja plantacji.

Nawożenie dolistne może szybko uzupełniać wybrane niedobory, ale nie zastąpi prawidłowego odczynu i odpowiedniej zasobności gleby w podstawowe makroskładniki.

Czy jesienią należy wapnować pola?

Okres po zbiorach często jest dobrym momentem na wapnowanie, ponieważ łatwiej wtedy wymieszać nawóz z glebą i zachować odstęp od innych zabiegów. Wapnowanie nie powinno być jednak wykonywane według jednego schematu dla całego gospodarstwa.

Dawka zależy od:

• aktualnego pH;

• kategorii agronomicznej gleby;

• potrzeb wapnowania;

• rodzaju zastosowanego nawozu;

• zawartości reaktywnego składnika odkwaszającego;

• uprawy, która będzie prowadzona na polu.

Gleby lekkie wymagają innych dawek i form wapna niż gleby ciężkie. Zbyt gwałtowna zmiana odczynu lub zastosowanie nieadekwatnie dużej dawki może pogorszyć dostępność niektórych składników.

Wapna nie należy bezrefleksyjnie łączyć w jednym terminie z nawozami zawierającymi formy amonowe azotu, nawozami naturalnymi ani częścią nawozów fosforowych. Możliwe są wtedy straty azotu lub pogorszenie dostępności fosforu. Kolejność zabiegów i wymagany odstęp należy ustalić na podstawie rodzaju produktów, właściwości gleby oraz zaleceń producenta.

Azot jesienią – tylko wtedy, gdy jest potrzebny

Najwięcej ostrożności wymaga jesienne nawożenie azotem. Azot jest składnikiem silnie plonotwórczym, ale jednocześnie podatnym na straty. Nadmierna dawka zastosowana jesienią może prowadzić do zbyt bujnego wzrostu, pogorszenia zimotrwałości i zwiększenia podatności roślin na choroby.

Zboża ozime pobierają jesienią stosunkowo niewielką ilość azotu. Na wielu stanowiskach ilość dostępna po przedplonie i mineralizacji materii organicznej może wystarczyć do początkowego rozwoju. Dodatkowa dawka bywa uzasadniona na przykład po przedplonach pozostawiających mało dostępnego azotu, po przyoraniu dużej ilości słomy lub przy wyraźnie słabym zaopatrzeniu stanowiska, ale nie powinna być stosowana automatycznie.

Rzepak ozimy pobiera jesienią więcej składników niż zboża i przed zimą powinien zbudować silną rozetę oraz system korzeniowy. Także w jego przypadku dawkę azotu trzeba uzależnić od zasobności gleby, przedplonu, terminu siewu, rozwoju roślin oraz zastosowanych nawozów naturalnych.

Należy pamiętać, że nawet nawóz wieloskładnikowy NPK podlega ograniczeniom dotyczącym azotu, jeżeli zawiera ten składnik. Przed wysiewem trzeba więc sprawdzić nie tylko zawartość fosforu i potasu, lecz również liczbę kilogramów azotu w planowanej dawce produktu.

Terminy jesiennego stosowania nawozów zawierających azot

Jesienne stosowanie nawozów azotowych podlega wymaganiom programu azotanowego. Zgodnie z informacjami Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi podstawowe terminy graniczne wynoszą:

Przepisy dopuszczają wyjątki związane między innymi z niekorzystnymi warunkami pogodowymi oraz zakładaniem upraw jesiennych po późno zbieranych przedplonach. W przypadku późno zbieranych przedplonów dawka azotu pochodzącego z nawozów wieloskładnikowych nie może przekroczyć 30 kg N/ha, a wykonane czynności trzeba odpowiednio udokumentować.

Niezależnie od terminu nie wolno stosować nawozów na glebie:

• zamarzniętej;

• zalanej wodą;

• nasyconej wodą;

• przykrytej śniegiem.

Przed wykonaniem zabiegu warto sprawdzić aktualne komunikaty MRiRW oraz termin obowiązujący w danej gminie. Wymagania prawne mogą się zmieniać, a wyjątki nie oznaczają pełnej dowolności nawożenia do końca jesieni.

Ile nawozu zastosować na hektar?

Nie istnieje jedna prawidłowa dawka nawozu jesiennego dla wszystkich pól. Obliczenia należy rozpocząć od potrzeb pokarmowych rośliny i planowanego plonu, a następnie uwzględnić zasobność gleby oraz dopływ składników z innych źródeł.

W uproszczeniu plan powinien uwzględniać:

potrzeby rośliny – składniki dostępne z gleby, przedplonu, nawozów naturalnych i resztek pożniwnych = potrzeba nawożenia mineralnego

Jeżeli roślina pobiera określoną ilość składnika na każdą tonę plonu, jej potrzeby pokarmowe można wstępnie obliczyć:

jednostkowe pobranie składnika × zakładany plon = całkowite potrzeby pokarmowe

Nie jest to jeszcze gotowa dawka nawozu. Trzeba ją skorygować o:

• zasobność gleby;

• spodziewaną dostępność składnika;

• ilość składników wniesionych z obornikiem lub gnojowicą;

• wartość nawozową resztek roślinnych;

• realny, a nie maksymalny historycznie plon;

• wymagania konkretnej rośliny;

• spodziewane straty i współczynnik wykorzystania składnika.

Planowanie nawożenia wyłącznie na podstawie oczekiwanego plonu, bez uwzględnienia analizy gleby, może prowadzić do błędnej dawki.

Jak przeliczyć dawkę składnika na ilość nawozu?

Zalecenia nawozowe podaje się najczęściej w kilogramach czystego składnika na hektar, natomiast nawóz kupuje się i rozsiewa w kilogramach produktu. Dlatego potrzebne jest przeliczenie:

ilość nawozu w kg/ha = potrzebna dawka składnika w kg/ha ÷ udział składnika w nawozie

Przykład dla potasu

Jeżeli z planu nawożenia wynika potrzeba zastosowania 90 kg K₂O/ha, a wybrany nawóz zawiera 60% K₂O:

90 ÷ 0,60 = 150 kg nawozu/ha

Przykład dla fosforu

Jeżeli potrzeba wynosi 60 kg P₂O₅/ha, a nawóz zawiera 46% P₂O₅:

60 ÷ 0,46 = około 130 kg nawozu/ha

Przy nawozach wieloskładnikowych obliczenia trzeba wykonać dla każdego składnika. Dawka ustalona na podstawie potasu może jednocześnie wprowadzić inną ilość fosforu i azotu niż zakładano.

Przykładowo 300 kg/ha nawozu NPK 8-20-30 dostarcza:

• 24 kg N/ha;

• 60 kg P₂O₅/ha;

• 90 kg K₂O/ha.

Jeśli pole potrzebuje 90 kg K₂O, ale tylko 30 kg P₂O₅, zastosowanie takiej dawki doprowadzi do wniesienia dwukrotnie większej ilości fosforu niż zakładano. Należy wtedy wybrać nawóz o innych proporcjach albo połączyć nawozy jednoskładnikowe.

Przed jesiennym zastosowaniem takiego nawozu trzeba również uwzględnić 24 kg azotu i sprawdzić, czy dawka jest uzasadniona oraz zgodna z obowiązującymi terminami.

Nawożenie jesienne pod najważniejsze grupy upraw

Tabela przedstawia ogólne kierunki postępowania, a nie gotowe dawki dla konkretnego gospodarstwa.

Jak prawidłowo wykonać jesienne nawożenie?

Nawet prawidłowo obliczona dawka może zostać źle wykorzystana, jeśli nawóz będzie rozsiany nierównomiernie albo w nieodpowiednich warunkach.

Przed wyjazdem na pole należy:

1. Sprawdzić prognozę pogody i stan gleby.

2. Upewnić się, że termin stosowania nawozu jest zgodny z przepisami.

3. Skontrolować skład nawozu oraz dawkę przypadającą na hektar.

4. Wykonać próbę kręconą i skalibrować rozsiewacz.

5. Sprawdzić równomierność pracy tarcz oraz stan łopatek.

6. Dobrać szerokość roboczą do właściwości granulatu.

7. Zachować wymagane odległości od wód i innych obszarów chronionych.

8. Rozsiać nawóz równomiernie na całej powierzchni.

9. Jeżeli wymaga tego technologia, wymieszać nawóz z glebą.

10. Zapisać datę zabiegu, produkt i zastosowaną dawkę.

Nierównomierny rozsiew prowadzi do powstawania pasów niedożywionych i przenawożonych roślin. Warto więc zwracać uwagę nie tylko na ustawienie dawki, lecz również na rzeczywistą charakterystykę granul nawozu.

Najczęstsze błędy przy nawożeniu pól jesienią

Stosowanie jednej dawki na wszystkich działkach

Pola mogą znacznie różnić się pH i zasobnością, nawet jeśli znajdują się blisko siebie. Jedna dawka nie odpowiada automatycznie potrzebom całego gospodarstwa.

Ustalanie nawożenia wyłącznie na podstawie zeszłorocznej praktyki

Zmieniają się uprawy, plony, przedplony i zasobność gleby. Dawka, która była właściwa kilka lat temu, nie musi odpowiadać obecnej sytuacji.

Nieuwzględnianie składników z nawozów naturalnych

Obornik, gnojowica i gnojówka wnoszą znaczące ilości składników pokarmowych. Trzeba je uwzględnić w bilansie przed ustaleniem dawki mineralnej.

Patrzenie tylko na jeden składnik nawozu NPK

Dawkę nawozu wieloskładnikowego należy sprawdzić pod kątem całego składu. Produkt dobrany wyłącznie na podstawie potasu może dostarczyć zbyt dużo fosforu lub azotu.

Zbyt późne stosowanie nawozów zawierających azot

Jesienne terminy są ograniczone prawnie. Dotyczy to również nawozów wieloskładnikowych zawierających azot.

Nawożenie na nieuregulowanym odczynie

Przy silnym zakwaszeniu efektywność wykorzystania części składników spada. Zwiększenie dawki nawozu nie zastąpi prawidłowego wapnowania.

Brak kalibracji rozsiewacza

Dawka ustawiona na skali urządzenia nie zawsze odpowiada rzeczywistej ilości wysiewanego nawozu. Znaczenie mają jego gęstość, uziarnienie i wilgotność.

Jak wybrać nawóz jesienny?

Przy wyborze produktu warto porównać:

• zawartość N, P₂O₅, K₂O, MgO i siarki;

• proporcje składników;

• formę chemiczną składników;

• obecność chlorków;

• uziarnienie;

• zalecany termin stosowania;

• możliwość równomiernego wysiewu posiadanym rozsiewaczem;

• koszt jednego kilograma potrzebnego składnika, a nie wyłącznie cenę całego opakowania.

Najtańszy nawóz w przeliczeniu na tonę nie zawsze jest najkorzystniejszy. Jeżeli jego proporcje nie odpowiadają potrzebom pola, część zapłaconych składników może być zbędna. Z kolei droższy produkt o lepiej dopasowanym składzie może pozwolić ograniczyć liczbę zabiegów i uniknąć nadmiaru jednego z pierwiastków.

Nawozy jesienne w sklepie Rolmat – także w ilościach hurtowych

Po ustaleniu potrzeb pola można dobrać nawóz o odpowiednich proporcjach i formie. W kategorii nawozy w sklepie Rolmat dostępne są produkty przeznaczone zarówno dla profesjonalnych gospodarstw rolnych, jak i mniejszych upraw.

Oferta obejmuje między innymi:

• nawozy wieloskładnikowe NPK;

• nawozy fosforowe;

• nawozy potasowe;

• nawozy azotowe;

• nawozy wapniowe;

• nawozy magnezowe;

• nawozy granulowane;

• nawozy bezchlorkowe;

• nawozy dolistne;

• nawozy do zbóż;

• preparaty do fertygacji;

• nawozy przeznaczone do różnych grup roślin.

Sklep rolniczy Rolmat sklep.rolmat.pl prowadzi sprzedaż detaliczną oraz hurtową. Rolnicy planujący nawożenie większego areału mogą zamawiać nawozy w ilościach dostosowanych do potrzeb gospodarstwa i uzyskać ofertę hurtową. Jest to szczególnie ważne przed okresem intensywnych prac, gdy liczą się dostępność odpowiedniego produktu, cena większego zamówienia oraz terminowa dostawa.

Przed zakupem warto przygotować:

• powierzchnię pól;

• planowane uprawy;

• wyniki analizy gleby;

• potrzebną dawkę czystego składnika;

• preferowaną formę nawozu;

• przewidywany termin wysiewu.

Na tej podstawie łatwiej dobrać nawóz o właściwym składzie i obliczyć ilość potrzebną dla całego gospodarstwa. W sprawie dużych zamówień można skontaktować się bezpośrednio z działem sprzedaży hurtowej Rolmat.

Czy warto nawozić pola jesienią? Podsumowanie

Tak, nawożenie jesienne ma sens, jeżeli realizuje konkretny cel. Może przygotować rzepak i zboża ozime do prawidłowego rozwoju, uzupełnić zasobność gleby w fosfor oraz potas, umożliwić wapnowanie albo przygotować stanowisko pod uprawę jarą.

Nie powinno jednak sprowadzać się do zasady „po żniwach zawsze wysiewamy ten sam nawóz”. Prawidłowa dawka wynika z analizy gleby, potrzeb planowanej rośliny, oczekiwanego plonu i bilansu składników dostarczonych z innych źródeł.

Szczególnej ostrożności wymaga jesienne stosowanie azotu. Trzeba uwzględnić zarówno rzeczywiste potrzeby plantacji, jak i obowiązujące terminy programu azotanowego. Nawożenie nie może być wykonywane na glebie zamarzniętej, zalanej, nasyconej wodą lub przykrytej śniegiem.

Dopiero po wykonaniu takich obliczeń warto wybrać odpowiedni produkt. W sklepie Rolmat można znaleźć nawozy fosforowe, potasowe, azotowe, wapniowe, magnezowe, wieloskładnikowe i dolistne, dostępne również w ilościach hurtowych oraz cenach przygotowanych dla większych zamówień.

Źródła

1. IUNG-PIB – „Nawożenie na gruntach ornych i trwałych użytkach zielonych” – opracowanie dotyczące wapnowania oraz nawożenia azotem, fosforem, potasem, magnezem, siarką i mikroelementami.

2. IUNG-PIB – potrzeby pokarmowe roślin – jednostkowe pobranie składników przez najważniejsze gatunki roślin uprawnych i zasady obliczania potrzeb pokarmowych.

3. IUNG-PIB – bilansowanie składników pokarmowych – zasady bilansowania fosforu, potasu i pozostałych składników na poziomie pola.

4. IUNG-PIB – plan nawożenia – informacje, jakie dane powinien uwzględniać plan nawożenia gospodarstwa.

5. Krajowa Stacja Chemiczno-Rolnicza – badania i zalecenia nawozowe – zakres badań gleby, oznaczanie pH, fosforu, potasu, magnezu i azotu mineralnego oraz opracowywanie zaleceń.

6. Krajowa Stacja Chemiczno-Rolnicza – instrukcje pobierania próbek – oficjalne instrukcje pobierania próbek gleby i nawozów naturalnych.

7. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – terminy stosowania nawozów zawierających azot – podstawowe terminy oraz sytuacje umożliwiające ich wyjątkowe przesunięcie.

8. ARiMR – Program ograniczający stosowanie azotanów – zasady, terminy i ograniczenia dotyczące nawozów azotowych oraz nawozów naturalnych.

Dawki przedstawione w przykładach służą wyłącznie do pokazania sposobu przeliczania czystego składnika na masę nawozu. Nie są indywidualnym zaleceniem dla konkretnego pola.